Κιλελέρ

100 και 1 χρόνια Κιλελέρ / © I.A. Daglis

Στις αρχές του 1910, κύριο αίτημα των κολίγων (των ακτημόνων γεωργών) της Θεσσαλίας ήταν η απαλλοτρίωση της γης και η διανομή των τσιφλικιών στους καλλιεργητές της, στη βάση της μικρής οικογενειακής ιδιοκτησίας.
Το Σάββατο 6 Μαρτίου 1910 είχε προγραμματιστεί πανθεσσαλικό συλλαλητήριο των κολίγων στη Λάρισα, με αφορμή τη συζήτηση του αγροτικού νομοσχεδίου στη Βουλή. Από νωρίς το πρωί άρχισαν να συρρέουν στην πόλη διαδηλωτές από τα γύρω χωριά. Στο σιδηροδρομικό σταθμό του Κιλελέρ, κάπου 200 χωρικοί θέλησαν να επιβιβασθούν σε τρένο χωρίς να πληρώσουν εισιτήριο. Ο διευθυντής των Θεσσαλικών Σιδηροδρόμων, Πολίτης, που επέβαινε στο τρένο, τους το αρνήθηκε. Οι χωρικοί οργίστηκαν κι άρχισαν να λιθοβολούν το συρμό, σπάζοντας τα τζάμια των βαγονιών. Τότε οι άνδρες της στρατιωτικής δύναμης που ευρίσκοντο εντός του τρένου και μετέβαιναν στη Λάρισα για το συλλαλητήριο, διατάχθηκαν από τους επικεφαλής να πυροβολήσουν στον αέρα για εκφοβισμό. Οι χωρικοί εξαγριώνονται και τους επιτίθενται με πέτρες και ξύλα. Οι στρατιώτες ξαναπυροβολούν, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο αγρότες και να τραυματισθούν πολλοί ...

Κιλελέρ

Το αγροτικό ζήτημα στη Θεσσαλία εμφανίζεται οξυμένο από την επαύριο της ένταξης της περιοχής στην ελληνική επικράτεια το 1881. Οι κολίγοι υπήρξαν οι χαμένοι της ενσωμάτωσης και οι τσιφλικάδες οι μεγάλοι κερδισμένοι. Το λάθος των κυβερνήσεων εκείνης της εποχής ήταν ότι εφάρμοσαν το ρωμαϊκό και γερμανικό δίκαιο που ίσχυε στην Παλαιά Ελλάδα, παραγνωρίζοντας τα δικαιώματα των κολίγων βάσει του οθωμανικού δικαίου. Επί Τουρκοκρατίας, οι τσιφλικάδες είχαν μόνο το δικαίωμα εισπράξεως των προσόδων επί των μεγάλων εκτάσεων που κατείχαν, ενώ οι κολίγοι είχαν πατροπαράδοτα δικαιώματα επί των κοινόχρηστων χώρων του τσιφλικιού (επί της γης, των οικιών, των δασών και των βοσκοτόπων). Με τη νέα κατάσταση, οι έλληνες πλέον τσιφλικάδες, που διαδέχθηκαν τους οθωμανούς, είχαν δικαιώματα απόλυτης κυριότητας σε όλη την ιδιοκτησία τους, ενώ οι κολίγοι είχαν περιπέσει σε καθεστώς δουλοπαροίκου. Δηλαδή οι "ελεύθεροι" αγρότες του νεοελληνικού κράτους βρέθηκαν σε πολύ δυσμενέστερη θέση από τους υποτελείς στους Οθωμανούς προγόνους τους. Οι κολίγοι διεκδίκησαν μαχητικά την επαναφορά των πραγμάτων στο προηγούμενο καθεστώς, ενώ έθεταν και θέμα απαλλοτριώσεων. Ο εκσυγχρονιστής Χαρίλαος Τρικούπης, που κυριαρχούσε στην πολιτική σκηνή, ήταν αντίθετος με τη διανομή της γης στους κολίγους, γιατί δεν ήθελε να χάσει τους ξένους επενδυτές και την εισροή νέων κεφαλαίων στην Ελλάδα... Σας θυμίζει κάτι;

Διονύσης Σαββόπουλος - Κιλελέρ

Κοσμάς ο Αιτωλός, ο πλανόδιος άγιος

Μονή Τιμίου Σταυρού στα Δολιανά του Ασπροπόταμου / © I.A. Daglis

24 Αυγούστου, Κοσμά του Αιτωλού ισαποστόλου
Φορέστε ένα ζευγάρι χοντροπάπουτσα με σκληρή δερμάτινη σόλα και δοκιμάστε να διασχίσετε την Πίνδο. Όχι ορειβατικά αρβυλάκια, χοντροπάπουτσα. Χειμώνα καιρό. Περπατήστε σε μονοπάτια γεμάτα πουρνάρια και αγκάθια. Διασχίστε ρεματιές και βουτηχτείτε σε ποτάμια. Και μετά την Πίνδο, διασχίστε πάνω σ’ ένα μουλάρι τους κάμπους της Θεσσαλίας με το λιοπύρι του καλοκαιριού. Πηγαίνετε ως τη νότια Πελοπόννησο και από κει μπείτε σε μια ψαρόβαρκα (με πανί, όχι με μηχανή), φάτε όλη την αλμύρα του Αιγαίου στο πρόσωπο και επισκεφτείτε ένα ένα τα νησιά του Αιγαίου. Τα καταφέρατε την πρώτη χρονιά; Ωραία. Συνεχίστε να το κάνετε αυτό χωρίς διακοπή επί είκοσι χρόνια, και θα πάρετε  μια μικρή γεύση από μια πρακτική πλευρά του βίου και της πολιτείας ενός νεότερου αγίου, του Αγίου Κοσμά, του Κοσμά του Αιτωλού, που ο κόσμος τον έλεγε στοργικά Πατροκοσμά. Και λέμε μια μικρή γεύση, γιατί στα χρόνια της αποστολικής του δράσης (1760-1779) υπήρχαν άπειρες άλλες δυσκολίες που έπρεπε να αντιπαλέψει αυτός ο αναστηλωτής της εθνικής μας συνείδησης: την πείνα, τις στερήσεις, τη δυσπιστία πολλών, την αγραμματοσύνη των ομοεθνών του, τους προεστούς που δεν καλόβλεπαν αυτές τις περί δικαιοσύνης και αγάπης διδασκαλίες… Από το χωριό του στην Αιτωλία, το Μέγα Δένδρο, βρέθηκε στη Μονή Αγίας Παρασκευής στα Βραγγιανά όπου λειτουργούσε το περίφημο Ελληνομουσείο Αγράφων, κι εκεί έμαθε τα πρώτα του γράμματα. Συνέχισε τις σπουδές του στο κορυφαίο πνευματικό ίδρυμα της εποχής του, στην Αθωνιάδα Σχολή του Αγίου Όρους. Τριάντα χρόνια μελέτη και προσευχή, προσευχή και μελέτη, ώσπου μια μέρα κοίταξε έξω από το παράθυρο του κελιού του στη Μονή Φιλοθέου όπου μόναζε και είπε «Το Γένος μας έπεσε σε αμάθεια. Όθεν θα αφήσω την ιδικήν μου προκοπήν, το ιδικόν μου καλό, και θα βγω να περιπατήσω από τόπον εις τόπον διδάσκων τους αδελφούς μου. Ας χάσει ο Χριστός εμένα, ένα πρόβατο, και ας κερδίσει τα άλλα». Ήταν χειμώνας του 1760… Στα 20 χρόνια που κράτησαν οι περιηγήσεις του, περπάτησε σε όλα τα μέρη όπου ζούσαν Έλληνες, και στην απλή γλώσσα που καταλάβαιναν όλοι, τους μίλησε για την αγάπη, την πίστη και την ελπίδα. Χωρίς ηθικολογίες, χωρίς εξυπνάδες, χωρίς ύφος δέκα καρδιναλίων, χωρίς χρυσοκέντητα άμφια. Το δίδαγμά του ήταν θεολογικό, πατερικό, ανεπιτήδευτο, έτσι όπως έβγαινε ακατέργαστο από τη θέρμη της καρδιάς του. Γι’ αυτό και πήγαινε και ακούμπαγε κατευθείαν στις καρδιές των ακροατών του… Το Οικουμενικό Πατριαρχείο τον ανακήρυξε άγιο με πατριαρχική πράξη το 1961. Πάλι καλά να λέτε, καθυστέρησε μόνο … 180 χρόνια να αποδεχτεί επισήμως κάτι που είχαν αποδεχτεί όλοι όσοι τον γνώρισαν και άκουσαν το κήρυγμά του, ακόμα και ο Αλή πασάς! Ο οποίος όταν έμαθε ότι ο αθλιότατος δερβέναγας Ηπείρου και Θεσσαλίας Κουρτ πασάς συνέλαβε και επιτόπου κρέμασε σ’ ένα δέντρο τον Πατροκοσμά χωρίς κατηγορίες και δίκη, τον Αύγουστο του 1779, έστειλε χρήματα κι έχτισαν ένα λαμπρό ναό στον τόπο της εκτέλεσής του.

Στέφανος Γ. Ψημένος [Ανεξερεύνητη Ήπειρος, 2006]